Vito Russonun LGBTİQ+ testi / “Vito Russo testi” nədir?

“Vito Russo Testi”nin adı tanınmış film tarixçisi və 1970-1980-ci illərdə LGBTİQ+ aktivisti olan Vito Russodan götürülmüşdür. Vito Russo 1946-cı ildə New Yorkun East Harlem şəhərində anadan olmuşdur. Böyüdükcə Russo, mediada geylərin stereotip şəkillərindən narahat olur və filmlərdə homoseksuallığın mənfi təsvirinin səhv olduğunu bilirdi.

Russo həm də “Act Up”ın görkəmli üzvü, 1985-ci ildə LGBTİQ+ əleyhinə ritorikaya son qoymağa çalışan və LGBTİQ+nin populyar mediaya daxil edilməsini dəstəkləyən bir media nəzarət təşkilatı olan “Gay and Lesbian Alliance Against Defamation” (GLAAD)ın qurucularından biri olmuşdur. O 1981-ci ildə Hollywood filmlərində LGBTİQ+ obrazlarının təmsil olunmasını və inkişafını analiz edən, “The New York Times”da ABŞ film sənayesindəki homoseksuallığa dair “vacib bir istinad kitabı” olaraq izah edilən “Selüloid dolabı” kitabını yazdı. Kitab filmlərdə gey və lezbiyanlərin təmsil olunmasının tarixini, xüsusilə də hansısa gey obraz hekayənin sonunda öldükdə və ya başqa şəkildə faciə ilə bitdikdə “bury your gays” məcazından istifadə olunmanı araşdırır. 

Russo 1989-cu ildə sevgilisi Jeffrey Sevcikin həyatı və ölümü ilə əlaqəli “hekayə” janrında Akademiya mükafatlı sənədli film üçün ortaq mövzu olan “Stories from the Quilt” i yazır.

1990-cı ildə Vito Russo bir il müddətində Kaliforniyadakı Kaliforniya Universitetində, Santa Cruz-da “Selüloid Dolabı” adlı bir sinifdə dərs verdi. Professor olaraq çalışmaqdan zövq alır, mühazirə fasilələrini siqaret çəkməyi və tələbələrlə zarafat etməyi xoşlayırdı.

“GLAAD” 2013-cü ildə rejissorların öz filmlərində daha çox homoseksual obrazlara yer verməsinə kömək etmək üçün bu testi layihələşdirdi. Russo testi qadın obrazların filmlərdə necə təsvir edildiyini incələyən “Bechdel Test”dən ilhamlanaraq yaradılmışdır. GLAADa görə hər hansı bir TV proqramının və ya filmin testi keçməsi üçün bu şərtlər ödənilməlidir.

1. Filmdə müəyyən edilə bilən LGBTİQ+ obrazı olmalıdır.

2. Bu obraz yalnız cinsi oriyentasiyası və ya gender kimliyi ilə müəyyən edilməməlidir.

3. Bu LGBTİQ+ obraz filmin süjet xəttinə əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verməlidir. Bu onların orda sadəcə rəngarəng şərhi təmin edib, şəhər orijinallığını göstərmədiklərini bildirir.

Bu meyarlar film işçilərinə daha çox ölçülü personajlar yaratmağa kömək edə bilər, eyni zamanda geniş miqyasda təmsil üçün barometr təmin edirdi. Vito Russo Testi standart bir GLAADı təmsil edəcək və gələcəkdə daha çox Hollywood filmlərinin əldə edilməsində əsas rol oynayacaqdı.

2014-cü ildə GLAADın 17 əsas studiya filminin yarısından azı (7) Vito Russo Testini keçməyi bacaran LGBTQ+ personajlarını saymışdı, lakin bu 2012-ci ildə çıxan 14 studiya filmindən 6-sı ilə müqayisədə daha yaxşı göstərici idi. Vito Russo Testindən daha çox filmin keçməsi əla bir başlanğıc olardı, lakin GLAADın 2013-cü ildə izlədiyi bir çox filmin sübut etdiyi kimi, bu testi keçmək heç bir filmin LGBTİQ+ insanları obrazında problemli və təhqiramiz olmayacağına zəmanət verir. Və bu da GLAADın Hollywood filmlərinə həm LGBTİQ+ insanların təsvirlərini yaxşılaşdırmaq, həm də eyni böhtan səhvlərini təkrarlamamaq üçün verdiyi bəzi əlavə töhfələrdir. Filmlərin testi keçə bilməməklərinin əsas səbəbləri bunlardır: 

1. Komik-kitab uyğunlaşmaları və aksiyon franşizaları kimi janrda filmləri Hollywood kinostudiyalarının kapital və promosyon mənbələrinin əksəriyyətini özlərinə cəlb etdikləri görünür, lakin LGBTİQ+ personajları hələ də nadir hallarda görülür. Xüsusilə qlobal populyarlıqlarını nəzərə alaraq, bu filmlər daha müxtəlif və əhatəli olmalıdır.

2. GLAADın 2013-cü il buraxılışlarında saydığı LGBTİQ+ simvollarının heç biri “aparıcı” simvol sayılmır və əhəmiyyətli dərəcədə köməkçi rolları olan bir neçə nəfər var idi. Əslində, onların rollarının çoxu bir neçə saniyədən çox olmamışdı. Hələ də Hollywoodun digər marginal qruplarla davranışı barədə tez-tez deyildiyi kimi, filmdə daha əhəmiyyətli LGBTİQ+ rolları olmalıdır.

3. LGBTİQ+ obrazlarındakı müxtəliflik, demək olar ki, bütün mediada bir problem olaraq qalır və film fərqlənmir. Yalnız daha çox sayda LGBTİQ+ rolu olmamalı, bu

obrazlar daha çox gender balanslı və irqi müxtəlif olmalı idi.

4. GLAADın 2012-ci ildə izlədiyi filmlərdə trans personaj yox idi, lakin 2013-cü il buraxılışlarında iki obraz tapılmışdı, ancaq bu da yaxşı göstərici deyildi. Biri həbsxanada çox qısa bir şəkildə təsvir edilmiş trans qadın idi, digəri isə tamaşaçıları güldürmək üçün daxil edilən açıq şəkildə böhtan xarakterli bir təsvir idi. Trans insanların media təmsilçiliyi uzun müddət gey və lezbiyanlərdən geri qaldı və bu kimi məsələlər onları cəmiyyətdən kənarlaşdırmağa davam edir. 

5. LGBTİQ+lərə qarşı söyüşlər filmlərdə 20 il əvvələ nisbətən daha az istifadə olunurdu, lakin heç bir şəkildə tükənməyib və bəziləri hələ də tamaşaçıların kök saldığı simvollar tərəfindən istifadə olunur. 2013-cü ildə “Anchor Man 2” və “İdentity Thief” kimi filmlərdə əsas qəhrəmanlar tərəfindən zarafat etməkdən başqa bir səbəb olmadan istifadə edilən trans əleyhinə ləkələr bəlkə də daha çox yayılmışdır. 

GLAADın Əyləncə Tədqiqatları və Təhlil Direktoru Megan Townsend filmlərdəki personajlar arasında daha çox müxtəlifliyə ehtiyac olduğunu vurğulayaraq, 2017-ci ildə LGBTİQ+ Asiya personajının heç bir böyük studiya buraxılışında görünmədiyini vurğuladı.O, film rejissorlarını gələcək nəşrlər üçün LGBTİQ+ obrazlarını hazırlayarkən daha fərqli və əhatəli qərarlar verməyə çağırdı.

2019-cu ildə isə GLAAD 8 əsas studiya tərəfindən yayınlanan 118 filmi analiz etdi. LGBTQ+ obrazların olduğu 22 filmdən yalnız 16-sı “Vito Russo Testi”ni keçə bilmişdir. Bu illik hesabatla GLAAD sənayenin inkişafını izləməyə davam edəcəkdir.

Təəssüf ki, Russonun bu testi təsdiq edib-etmədiyini heç vaxt bilməyəcəyik. 1985-ci ildə ona İİV diaqnozu qoyuldu və 1960-cı ildə AİDS-lə əlaqəli komplikasiyadan vəfat etdi. 1996-cı ildə onun eyni adlı kitabından götürülən “Selüloid dolabı” sənədli filmi HBO tərəfindən televiziyada göstərildi. 

Ölümündən sonra Santa Cruz-da tələbələr və həmkarları tərəfindən bir xatirə abidəsi qoyulur. Kütləvi şəkildə onun insanlara necə ilham verdiyinə dair ifadələr səsləndirilib, qrup xatirəsinə “Göy qurşağı üzərində” mahnısını oxundu. Daha sonra onun xatirəsinə “Vito Russo mükafatı” təsis edilir və homofobiya ilə mübarizədəki üstün töhfələrinə görə media ictimaiyyətinin açıq şəkildə gey və ya lezbiyan bir üzvünə təqdim olunur.

NYIT-in professoru Michael Schiavi tərəfindən yazılmış, “Selüloid Aktivist: Vito Russo’nun Həyatı və Zamanları” adlı Russo həyatının ailəsi tərəfindən təsdiqlənmiş bir tərcümeyi halı, 2011-ci ilin aprel ayında Wisconsin Universiteti tərəfindən nəşr olundu. Daha sonra iki cildlik olan Vito Russo sənədi 2012-ci ildə iyul ayında “Ağ Durna tərəfindən Danışılanlar”da da müxtəlif adlarla nəşr olundu. Russonun sənədləri hələ də New York Xalq Kitabxanasında saxlanılır.

Vito Russonun həyatından bəhs edən bir sənədli filmin festival premyerası 2011 New York Film Festivalı içərisində keçirildi, Maryland Film Festivalı kimi festivallarda nümayiş olundu və televiziya premyerası 23 iyun 2012-ci ildə məhz HBO’da edildi. 

2019-cu ilin iyun ayında isə Russo New York, Stonewall’da “Stonewall Milli Abidəsi”nin daxilindəki “LGBTQ+qürur divarında” 50 amerikalı lider və qəhrəmanlardan biri seçilmişdir.

QEYD: Bu blogda azərbaycanca LGBTİQ+ kontentini artırmaq üçün çalışdığım qədər çox və informativ, qıy (əyləncəli) yazılar hazırlamağa çalışıram. Lakin yardımına ehtiyacım var. Blogun xərclərini toplamaq, keyfiyyətli yazıların və blogda daha böyük yeniliklərin gəlməsinə yardım etmək üçün mənə “kreosus” vasitəsi ilə dəstək ola bilərsən. Təşəkkür edirəm! Kreosus linki:

https://kreosus.com/elimelikov06

Mənbələr;

  1. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.glaad.org/sri/2014/vitorusso&ved=2ahUKEwinnY_3ucXtAhXIxIsKHYWXDA4QFjAAegQIBRAC&usg=AOvVaw1oVy9gB25XHjoNrTMxUCfN
  2. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.them.us/story/vito-russo-test-glaad/amp&ved=2ahUKEwjv0o2bv8XtAhVBlYsKHe54B_UQFjADegQIARAB&usg=AOvVaw23wVlMwCIF0a0l2qLxFg-J&ampcf=1
  3.  https://time.com/4314240/vito-russo-test-lgbt-representation-film/
  4. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Vito_Russo&ved=2ahUKEwjv0o2bv8XtAhVBlYsKHe54B_UQFjAIegQIChAB&usg=AOvVaw01SjYqTtmroM3lEh58txcP&cshid=1607674985933

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s