Lezbiyan kosmonavt Sally Ride kimdir?

Sally Ride, kosmosdakı ilk Amerikalı qadın idi. Onun tarixdə ilk səyahəti 18 İyun 1983-cü ildə başladı. Həyatı boyunca Dr. Ride qarşısına çıxmış bütün baryerləri qırmış və digər qadınların da buna cəsarətlənməsi  üçün çalışmışdır.

Sally Kristen Ride 26 May 1951-ci ildə Kaliforniyanın Encino şəhərində Carol Joyce və Dale Burdell Ride-də anadan olub. Böyüdükləri dövrdə Sally və bacısı ailələri tərəfindən fərdi maraqlarını inkişaf etdirməyə təşviq edildi.

Uşaqlıqda Ride həvəskar bir tennisçi idi və bu sahədə peşəkar olmaq arzusunda idi. O, 10 yaşından tennis oynamağa başlamışdı və sonradan Los Angelesdəki Westlake Qızlar Məktəbinə təqaüd qazandı. Yeniyetmə ikən, Ride, gənc tennisçilər müsabiqəsində milli olaraq ilk 20-ci sıraya daxil ola bildi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Pensilvaniyada “Swarthmore” Kollecində təhsilini davam etdirdi. İkinci kursda, tennis karyerasını davam etdirmək üçün Swarthmore’dan ayrıldı. Üç aydan sonra kollecin onun üçün daha yaxşı bir seçim olduğunu müəyyənləşdirdi və Stanford Universitetinə yazıldı. 1973-cü ildə fizika üzrə bakalavr və ingilis dilində incəsənət bakalavrını qazandı. 1975 və 1978-ci illərdə fizika üzrə magistr və doktorluq dərəcələrini alaraq Stanfordda təhsilini davam etdirdi.

1977-ci ildə Ride Milli Aviasiya və Kosmik İdarə (NASA) tərəfindən yerləşdirilən bir qəzet elanına cavab verdi. Texnoloji və elmi bacarıqların Kosmik Proqramının gələcəyi üçün yaxşı pilot kimi vacib olduğunu başa düşən NASA, gələcək kosmik uçuşlarda “missiya mütəxəssisi” kimi xidmət edəcək gənc alimlərin axtarışına başlamışdı. Ride, NASA’nın 78’in sinfinə seçilmiş 5 qadından biri idi. Təbii atletik qabiliyyəti, 1977-ci ildə NASA ilə məşq etdiyi zaman böyük fayda gətirdi. Paraşütlə tullanma və sudan sağ qalma təhsili texniki və elmi təlimatını müşayiət etdi.

Ride, Challenger STS-7 kosmos gəmisindəki beş heyət üzvündən biri idi. 18 iyun 1983-cü ildə 32 yaşında kosmosdakı ilk Amerikalı qadın və kosmosdakı ən gənc Amerikalı oldu. Missiyanın tamamlanması bir həftə çəkdi. Təyyarəyə daxil olmadan əvvəl Dr. Ride, kosmosa getməyə hazırlaşması ilə bağlı bir neçə müsahibə də qəbul etdi.

Missiya zamanı Ride uçuş mühəndisi idi. İki rabitə peyki buraxmaq, servisin mexaniki qolunu idarə etmək və təcrübələr aparmaq onun vəzifəsi idi. 2008-ci ildə verdiyi bir müsahibə zamanı Ride xatırladıb ki, “Lansman günü ekipaj kvartallarında bu qədər həyəcan var idi və bu qədər çox şey olurdu, hətta buraxılış meydançasına gedən yolda belə, o vaxt bu qədər düşünməmişdim -amma kosmosa çıxmağa ilk şans qazanmaq üçün seçilməyin nə qədər şərəfli olduğunu başa düşdüm. “

5 oktyabr 1984-cü il tarixində Ride başqa bir servis missiyasına – STS-41G-yə keçirildi. Səkkiz gün Yerin elmi müşahidələrini apardı. Həm də servislərin yanacaq doldurma texnikaları üzərində işləyirdi. İkinci missiyasından sonra Ride, 1986 Challenger hadisəsini araşdırmaq üzərində çalışdı. İstintaqdan sonra NASA administratorunun uzunmüddətli və strateji planlaşdırma üçün xüsusi köməkçisi rolunu oynadı.

Ride 1987-ci ildə NASA-da işləməyi dayandırdı. O, Kaliforniya Universitetinin bir tədqiqat institutu olan Kaliforniya Kosmik Elmlər İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışdı. O, həmçinin San Diego Kaliforniya Universitetində fizik və fizika professoru olaraq da çalışmışdır. Bu müddət ərzində elm və riyaziyyat öyrənmək istəyən qadınlara kömək etməyin yollarını axtarmağa başladı. Və NASA-nın EarthKAM layihəsinin ideyası ilə geri gəldi. EarthKAM, orta məktəb şagirdlərinə Beynəlxalq Kosmik Stansiyadakı kameradan istifadə edərək Yer üzünün şəkillərini çəkməyə imkan verir və şagirdlər daha sonra bu şəkilləri araşdıraraq yeni məlumatlar əldə edirlər. Daha sonralar Ride, Prezidentin Elm və Texnologiya Məsləhətçiləri Komitəsinin üzvü idi və Milli Qadın Tarix Muzeyinin Məsləhət Şurasında işlədi.

O,17 ay davam edən pankreas xərçəngi ilə mübarizədən sonra 23 iyul 2012-ci ildə 61 yaşında vəfat etdi. Yandırıldıqdan sonra, külləri, Kaliforniya, Santa Monica, Woodlawn Qəbiristanlığında atasının yanında yerləşdirilmişdir. 23 iyul 2012-ci il – ölümünə qədər Ride tələbələrə – xüsusən də qızlar üçün elm və riyaziyyat öyrənməyə kömək etməyə davam etdi. Dr. Sally Ride, elm təhsilini yaxşılaşdırmaq və gənc qadınların elmə marağını artırmaqda kömək etməkdə həvəsli idi. Onun cəhdlərindən biri riyaziyyat, elm və texnika ilə maraqlanan qızları dəstəkləyən “Xəyali Xətlər” proyekti idi. O eyni zamanda kosmik tədqiqat mövzularından ibarət yeddi uşaq kitabı da yazdı. O, Shaughnessy ilə birlikdə hər yerdən olan uşaqları elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyata (STEM.) maraq göstərməyə təşviq edən Sally Ride Science adlı bir qeyri-kommersiya təşkilatı qurdular. 2003-cü ildə ondan Columbia Qəza İstintaq Şurasında xidmət etməsi istəndi. 2001-ci ildə qurduğu Sally Ride Science şirkətinin prezidenti və baş icraçı direktoru oldu. Əsasən də qadınlara xüsusi diqqət ayıraraq yuxarı ibtidai və orta məktəb şagirdləri üçün əyləncəli elm proqramları və nəşrlər yaratdı. Tələbələr və müəllimlər üçün elmi kitablar və məqalələr yazdı. Amerika Birləşmiş Ştatları ətrafında elmi proqramlar və festivallarla da iştirak etdi. 2003-cü ildə Dr. Ride The Times-a qadınlar və elm, riyaziyyat haqqında stereotiplərin hələ də davam etdiyini söylədi – məsələn, qadınların bu mövzulara daha az qabiliyyət və ya maraq göstərdikləri və ya bu mövzuda üstün olduqları təqdirdə populyar olmayacaqları fikri. Xüsusilə orta məktəbdə yaşıdlarının təzyiqinin qadınları elmlərdən uzaqlaşdırmağa başladığını düşünürdü, buna görə də bütün ölkələrdə qadınlara müraciət etmək üçün elm proqramları – elm festivalları, elm düşərgələri, elm klubları – mentorlarını tapmalarına kömək etməyə başladı.

“Adımı bu şeylər üçün istifadə etməkdən çəkindiyim heç kimə sirr deyil” dedi. “Mən xatirələrimi yazmamışam və ya televiziya filminin həyatımla bağlı filmlər çəkilməsinə icazə verməmişəm. Ancaq bu, adımı geridə qoymağa çox razı olduğum bir şeydir. ”

Belə bir ictimai xadim olmasına baxmayaraq, Ride həyatı boyunca şəxsi həyatını gizli saxladı. 1982-ci ildə həmyerlisi astronavt Steve Hawley ilə evləndi, ancaq 1987-ci ildə boşandılar. Ridenin 5 illik evliliyi sənədləşdirildi, lakin 27 illik homoseksual münasibəti yalnız dostları və ailəsi tərəfindən bilinirdi. Öldükdən sonra Tam O’Shaughnessy, 27 illik münasibətləri haqqında danışdı. Uşaqlıqda tennis yarışlarında yarışarkən tanış olduqlarını, yaxın dost qaldıqlarını və daha sonra dostluğun sevgiyə çevrildiyini etiraf elədi. Ride və O’Shaughnessy, xüsusilə Ride’in ömrünün sonlarına yaxın iş ortaqları olaraq da münasibətləri barədə açıq idilər. Ride yalnız kosmosdakı ilk Amerikalı qadın deyil, eyni zamanda ilk tanınmış homoseksual astronavtdır. 2013-cü ildə Prezident Obama ölümündən sonra Ride’yi Prezident Azadlıq Medalı ilə mükafatlandırdı və O’Shaughnessy bu mükafatı qəbul etdi.

Ölümündən sonra Sally Ride-in bacısı Bear Ride, keçmiş astronavtın cinsi oriyentasiyası barədə niyə susduğunu izah etdi.

“Özünə xas Norveç tutqunluğunda – şəxsi həyatının bu və digər mərhələıərində (məsələn, pankreas xərçəngi ilə mübarizədə) – o, susmağı seçdi. ” Bear yazırdı.  “İllərdən bəri verdiyi reportajları oxusanız, görərsiniz ki,” kosmosda ilk amerikalı qadının özünü necə hiss etdiyini” çox şərh etmədiyi üçün həmişə böyük bir xəyal qırıqlığı var idi – o özü də bu haqda düşünmürdü . İşi bitirmək istədi. Şəxsi hissləri yalnız belə idi: şəxsi. Düz və ya səhv deyil – sadəcə Sally. Onu yaxşı tanıyan hər kəs onun haqqında həqiqətən də belə fikirləşdi. “

“Bacım çox özəl bir insan idi. Sally çox təməl bir gizlilik duyğusuna sahib idi, Norveçli olduğumuzdan sadəcə təbiəti belə idi. İnsanlar hətta onun pankreas xərçəngi olduğunu bilmirdilər. İndi isə Anma fondu pankreas xərçənginə dəstək olacaq. “

“Çox insan Sally’nin Tam O’Shaughnessy ilə 27 ildir ki, sevgi üzərində qurulmuş bir münasibətinin olduğunu bilmirdi. Sally heç vaxt Tamla ümumi münasibətini gizlətmirdi. Sally Ride Science-da iş ortağı idilər, birlikdə kitab yazmışdılar və Sally’nin çox yaxın dostları, əlbəttə ki, bir-birlərinə olan məhəbbətlərini bilirdilər.Tamı ailəmizin üzvü hesab edirdik.”

Cinsi əlaqələr və oriyentasiyalar astronavtlar üçün həmişə çətin bir mövzu olub: keçmiş günlərdə, “Doğru Şeylər” stereotipinə uyğun olmasaydılar, kosmik uçuşlar üçün seçilməyəcəklərindən narahat idilər. Alkoqoldan istifadə və ya ailə problemi kimi məsələləri tez-tez gizlədirdilər. Buna görə heç bir aktiv və ya keçmiş astronavtın homoseksual olduqlarını açıq şəkildə elan etməməsi təəccüblüdürmü? Space.com-da “Who’s Who in Space” adlı kitabın müəllifi Michael Cassutt, belə bir məlumatın “karyera qurbanı” olacağını da söyləmişdi.

Ride, Milli Kosmik Cəmiyyətin von Braun mükafatı, Lindbergh Qartalı və NCAA-nın Theodore Roosevelt mükafatı da daxil olmaqla çoxsaylı mükafatlar qazandı. Ölümündən sonra ABŞ-da iki ibtidai məktəb onun adını daşıdı: Texas ştatının Woodlands şəhərindəki Sally K. Ride İbtidai məktəbi və Marylandın Germantown şəhərindəki Sally K. Ride İbtidai məktəbi. Space Shuttle Challenger-də kosmosdakı ilk amerikalı qadın olanda, təqdimata qatılan izdihamın böyük bir hissəsi 1965-ci ildə yazılan “Mustang Sally” mahnısının lirikası üzərində oynanan “Ride, Sally Ride” köynəklərini geyinmişdi. Billy Joelin 1989-cu ildə oxuduğu ” We Didn’t Start the Fire” adlı mahnısı ondan bəhs edir. NASA, eniş sahəsini Sally Ride’in şərəfinə adlandırdığını açıqladı. Və Flying jurnalı, 2013-cü ildə “51 Aviasiya Qəhrəmanı” siyahısında Ride’i də daxil etdi.

QEYD: Bu blogda azərbaycanca feminist-queer kontentini artırmaq üçün çalışdığım qədər çox və informativ, qıy (əyləncəli) yazılar hazırlamağa çalışıram. Lakin yardımına ehtiyacım var. Blogun xərclərini toplamaq, keyfiyyətli yazıların və blogda daha böyük yeniliklərin gəlməsinə yardım etmək üçün mənə kreosus vasitəsi ilə dəstək ola bilərsən! Təşəkkür edirəm. Kreosus linki:

https://www.kreosus.com/elimelikov06

Mənbələr:

  1. https://www.nbcnews.com/sciencemain/why-sally-ride-waited-until-her-death-tell-world-she-908942
  2. https://www.nasa.gov/audience/forstudents/k-4/stories/nasa-knows/who-was-sally-ride-k4.html
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Sally_Ride
  4. https://www.nytimes.com/2012/07/24/science/space/sally-ride-trailblazing-astronaut-dies-at-61.html
  5. https://www.space.com/16756-sally-ride-biography.html
  6. https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/sally-ride

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s